Արդի հոգեբանություն

Articles

• Articles

  ԱՆՁՆԱՅԻՆ ՀԱՍՈՒՆՈՒԹՅԱՆ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԸՆՏԱՆԻՔԻ ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅԱՆ ՎՐԱ

  Աննա Ալեքսանյան

  Դիտել PDF-ը Հոդվածի նախադիտում

  Աբստրակտ

  Հոդվածում քննարկվում է անձի հոգեբանական հատկությունների և անձնային հասունության ազդեցությունը ընտանիքի կայունության վրա:

  Հասարակության մեջ ամենամեծ նշանակություն ունեցող ինստիտուտում՝ ընտանիքում, ձևավորվում և զարգանում է մարդու անձը։ Անսահման մեծ է ընտանիքի ազդեցությունն անձի ինքնության ձևավորման վրա՝ հատկապես շփման դինամիկայի և դաստիարակչական ոճերի համատեքստում, որոնք ձևավորում են անհատականության վարքագծի և հուզական առողջության զարգացումը, ինչպես նաև հոգեբանական բարեկեցությունը,  որոնք հետագայում հանդիսանում են կայուն և ամուր ընտանիք ձևավորելու կարևոր գրավականները ։ Ընտանիքի կայունության վրա մեծ ազդեցություն ունեն սոցիալական միջավայրը, տնտեսական գործոնները և հասարակության մշակութային առանձնահատկությունները։ Ներդաշնակ և կայուն ընտանեկան հարաբերություններ կառուցելու գործում առանցքային դեր ունի անձնային հասունությունը, որը ողջ կյանքում մշտապես շարունակվող կայացման գործընթաց է։  Որպես անձնային հասունության բաղադրիչ դիտարկվում է նաև անձի ընտանիք կազմելու և ընտանիքում ապրելու կարողությունը։ Համաձայն հոգեբանական տեսությունների անձի հասունությունը դիտարկվում է սոցիալական միջավայրում, որտեղ նա ոչ միայն ձևավորում է սոցիալական հարաբերություններ, այլև իրականացնում որոշակի գործունեություն։ Այս տեսանկյունից անձնային հասունությունը ենթադրում է նպատակային գործունեության իրականացում, որն արդի հասարակությունում հիմնականում արտահայտվում է մասնագիտական զարգացման միջոցով։

  Բազում հոգեբանների պնդմամբ ընտանիքի կայունությունը, իբրև հիմնախնդիր, պայմանավորված է համակեցության խոչընդոտները հաղթահարելու կարողությամբ և այդ   համատեքստում հաճախ շրջանցվում   է անձանց հասունության խնդիրը: Անհրաժեշտություն է առաջանում պարզել, թե որքանո՞վ են փոխկապակցված անձնային հասունությունն ու ընտանեկան փոխհարաբերությունները, ինչպիսի՞ օրինաչափություններով է այն դրսևորվում:

  Իրականացված է տևական ժամանակ ամուսնության մեջ գտնվող և ամուսնալուծված անձանց հոգեբանական հասունության և անձնային առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն: Վերջինս թույլ է տվել պարզել ընտանիքի կայունության վրա ազդող անձնային հասունության կարևոր բաղադրիչները: Հոդվածն անդրադարձ է կատարել անձի հասունության չափանիշների մշակմանը մի շարք գիտական և հոգեբանական մոտեցումներում,  ներկայացված են  տեսական մի շարք մոտեցումներ ընտանիքի և անձնային հասունության վերաբերյալ, ինչպես նաև իրականացված է ժամանակակից մոտեցումների համեմատական վերլուծություն: Կատարված ուսումնասիրության արդյունքում դիտարկված միտումները կարող են վկայել անձնային որոշ առանձնահատկությունների առկայության մասին, որոնք կարող են ազդել ամուսնական հարաբերությունների կայունության վրա։    Իրականացված ուսումնասիրությունը թույլ կտա ձևավորել ընտանիքի կայունությանը նպաստող անձնային գործոնների զարգացման մոտեցումներ:

  Հղումներ

  1. Petrosyan, L. (2016). Psychological Patterns of Personal Professional Development. Yerevan: 248 pages. 1

  2. Petrosyan, L., & Galstyan, A. (2021). Questionnaire for Evaluating the Socio-Psychological Maturity of a Specialist. Yerevan: Author’s Publishing, 48 pages

  3. Sedrakyan S., Maina T. Family Psychology. – USA: CreateSpace Independent Publishing Platform, 2013. – ISBN 10: 1483951588. 3

  4. Tseluyko V.M. Psikhologiya sovremennoy sem'i. – M.: GITS «VLADOS», 2004 (in Russian)

  5. Golod S.I., Stabil'nost' sem'i: sotsiologicheskiye i demograficheskiye aspekty. – L.: Nauka, 1984. – 136 s (in Russian)

  6. Elena Luneva, Lubov Bondarenko Problems of stability of a young family in modern society. //Science Time. 2014. №6 (6). URL: https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-stabilnosti-molodoy-semi-v-sovremennom-obschestve [10.01.25թ.]

  7. Doan L., Quadlin N., Khanna K. Using experiments to study families and intimate relationships // Journal of Marriage and Family. – 2024. – Vol. 86. – P. 1251–1271. – DOI: https://doi.org/10.1111/jomf.12959.

  8. Grevenstein D., Bluemke M., Schweitzer J., Aguilar-Raab C. Better family relationships – higher well-being: The connection between relationship quality and health related resources // Mental Health & Prevention. – 2019. – Vol. 14. – Article ID: 200160. – DOI: https://doi.org/10.1016/j.mph.2019.200160.

• Articles

  ԹՎԱՅԻՆ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ  ՄԵԾԱՀԱՍԱԿՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՀԱՐՄԱՐՄԱՆ ԵՎ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԻՆՏԵԳՐՄԱՆ ՎՐԱ՝

  Աննա Նադոյան, Անահիտ Ստեփանյան

  Դիտել PDF-ը Հոդվածի նախադիտում

  Աբստրակտ

  Ժամանակակից թվային հասարակությունում տարեց մարդկանց հոգեբանական բարեկեցությունը և սոցիալական ինտեգրումը ավելի ու ավելի են պայմանավորված նրանց վերաբերմունքով թվային տեխնոլոգիաների հանդեպ և դրանց կիրառման հմտություններով։ Այս ուսումնասիրության նպատակն է վերլուծել թվային տեխնոլոգիաների հոգեբանական ազդեցությունը 65 և բարձր տարիքի անձանց վրա՝ շեշտը դնելով հոգեբանական հարմարվողականության, սոցիալական առողջության և ճանաչողական ֆունկցիաների վրա։ Ուսումնասիրությունը իրականացվել է 2024–2025 թթ․՝ ընդգրկելով 150 մասնակիցների՝ 65-85 տարիքային խմբից։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ թվային տեխնոլոգիաների ակտիվ կիրառումը կարող է ունենալ ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական հոգեբանական հետևանքներ՝ կախված օգտագործման ինտենսիվությունից, մոտիվացիաներից և սոցիալական աջակցության մակարդակից։

  Հիմնական եզրակացությունները ցույց են տալիս, որ չափավոր օգտագործումը նպաստում է ճանաչողական ակտիվության պահպանմանը և սոցիալական կապերի ամրապնդմանը, մինչդեռ չափից շատ կամ անկառավարելի օգտագործումը կարող է հանգեցնել սթրեսի, անհանգստության և սոցիալական մեկուսացման։

  Հղումներ

  1. Chen, L., Zhang, Y., & Wang, M. (2022). Digital isolation among older adults: A systematic review of social media use and mental health outcomes. Journal of Aging and Technology, 15(2), 234-251.

  2. Hayes, A. F. (2017). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (2nd ed.). Guilford Press.

  3. Mitzner, T. L., Savla, J., Boot, W. R., Sharit, J., Charness, N., Czaja, S. J., & Rogers, W. A. (2019). Technology adoption by older adults: Findings from the PRISM trial. The Gerontologist, 59(1), 34-44.

  4. Park, D. C., Lodi-Smith, J., Drew, L., Haber, S., Hebrank, A., Bischof, G. N., & Aamodt, W. (2014). The impact of sustained engagement on cognitive function in older adults: The Synapse Project. Psychological Science, 25(1), 103-112.

  5. Peek, S. T., Wouters, E. J., van Hoof, J., Luijkx, K. G., Boeije, H. R., & Vrijhoef, H. J. (2014). Factors influencing acceptance and use of technology for aging in place: A systematic review. International Journal of Medical Informatics, 83(4), 235-248.

  6. Ragu-Nathan, T. S., Tarafdar, M., Ragu-Nathan, B. S., & Tu, Q. (2008). The consequences of technostress for end users in organizations: Conceptual development and empirical validation. Information Systems Research, 19(4), 417-433.

  7. Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069-1081.

  8. Schwartz, E., & Ayalon, L. (2020). Technology adoption by older adults: Differences between younger-old and older-old. Innovation in Aging, 4(3), igaa021.

  9. Wang, S., Bolling, K., Mao, W., Reichstadt, J., Jeste, D., Kim, H. C., & Nebeker, C. (2023). Technology to support aging in place: Older adults' perspectives. Healthcare, 7(2), 60.

  10. Zimet, G. D., Dahlem, N. W., Zimet, S. G., & Farley, G. K. (1988). The multidimensional scale of perceived social support. Journal of Personality Assessment, 52(1), 30-41.

• Articles

  ESG ՉԱՓԱՆԻՇՆԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՆԵՐԴՐՈՂՆԵՐԻ ՎԱՐՔԱԳԾԻ ԵՎ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ԿԱՅԱՑՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ ՎՐԱ՝ ՄԵՆՏԱԼ ԷՎՐԻՍՏԻԿԱՅԻ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑ

  Արևիկ Հեբոյան

  Դիտել PDF-ը Հոդվածի նախադիտում

  Աբստրակտ

  Ներդրողների կողմից որոշումների կայացումը հաճախ ձևավորվում է ներդրումային ընկերության մի շարք ֆինանսական և ոչ ֆինանսական պարամետրերի ուսումնասիրության միջոցով՝ ներդրումային շահութաբերությունը կանխատեսելու, ապրանքի կամ շուկայի հետ կապված ապագա ռիսկերն ու մարտահրավերները որպես ամբողջություն հասկանալու, ընկերության մտավոր պատկերը ստեղծելու համար՝ իր առավելություններով և թերություններով: 1970-ական թվականներից և դրանից հետո հոգեբանական հետազոտությունները թույլ տվեցին մեզ հայեցակարգել իրական աշխարհի որոշումների կայացումը (ՄԿ), հասկանալ մարդկային տեղեկատվության մշակման սահմանափակումները և մեր ռացիոնալությունը սահմանափակող անձնական ճանաչողական, հուզական առանձնահատկությունների ազդեցությունը, միևնույն ժամանակ թույլ տալով մեզ կայացնել օպտիմալ որոշումներ: Հետազոտությունը մեզ հնարավորություն տվեց հասկանալու էվրիստիկայի և կողմնակալության ճանաչողական մեխանիզմները, որոնք որոշ չափով պարզեցնում են բարդ տեղեկատվական հոսքը և օպտիմալացնում մտավոր վերլուծության գործընթացը, սակայն կարող են ստեղծել որոշ համակարգված սխալներ կամ իրավիճակի աղավաղված ընկալումներ կամ չափազանց վստահության զգացում: Հոդվածում ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են էթիկական նկատառումները գործում որպես էվրիստիկաներ ներդրումային վարքագիծը ուղղորդելու գործում, մասնավորապես ESG (Շրջակա միջավայրի, սոցիալական և կառավարման) կատարողականի համատեքստում: Վարքային ֆինանսների տեսությունից ելնելով՝ մենք ենթադրում ենք, որ էթիկական հեղինակությունը գործում է որպես ազդակ, որը ազդում է ընկալվող վստահելիության վրա և կախված ներդրողի մտադրություններից (արագ շահույթ կամ դանդաղ աճ) կարող է տարբեր կերպ ազդել նրանց որոշումների վրա։
  37 ներդրողների նմուշ օգտագործելով՝ մենք անցկացրեցինք խառը մեթոդներով ուսումնասիրություն՝ համատեղելով որոշումների կայացման և մտավոր հևրիստիկայի պրոֆիլի և անձնական DM գործոնները ներդրումային վարքագծի ինքնագնահատականի արդյունավետության և ESG չափանիշները հաշվի առնելու հակվածության հետ։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ երկարաժամկետ ներդրողները համակարգված կերպով օգտագործում են ESG տվյալները և էվրիստիկայի և կողմնակալության (փոխկապակցվածությունը դեռևս ուսումնասիրված չէ) միջոցով ազդում են DM-ի վրա։ Այնուամենայնիվ, ESG չափանիշները կարևոր համարելով՝ ներդրողները պարտադիր չէ, որ կատարեին ESG տեղեկատվություն փնտրելու վարքագիծ։ Այս արդյունքները ընդգծում են էթիկայի և ճանաչողական մշակման միջև խաչմերուկը ֆինանսական համատեքստերում։ Էթիկական ազդակները, կարծես, ծառայում են որպես ինտուիտիվ ֆիլտրեր ներդրումային դատողություններում, ինչը ենթադրում է, որ ESG-ի վերաբերյալ պատշաճ հաշվետվությունը և հաղորդակցությունը կարող են էապես ձևավորել շուկայի վարքագիծը հոգեբանական ուղիներով։

  Հղումներ

  1. "Behavioral Finance: Psychology, Decision-Making, and Markets"; Editors: Lucy Ackert, Richard Deaves; Cengage Learning; 352p; 2009

  2. “Market Mind Games”, D. Shull, McGrow Hill, 270p; .2012,

  3. "Heuristics and Biases: The Psychology of Intuitive Judgment"; Editors: Thomas Gilovich, Dale Griffin, Daniel Kahneman; : Cambridge University Press; 857p; 2002

  4. “A Brief Overview of Over 160 Cognitive Biases”, Durmus, Self-published, 232 p; 2022,

  5. “BEHAVIORAL FINANCE How Psychological Factors Can Influence the Stock Market”, Gregor Kaufmann, Self-Published, 140p.; 2021,

  6. “Sustainable Value: How the World’s Leading Companies Are Doing Well by Doing Good”, C. Laszlo, 208p.;2008

  7. “Integrated Management: How Sustainability Creates Value for Any Business”, 433p., 2018

  8. “The Development of Non‑financial Reporting: The Role of Sustainability Reporting (SR) and Integrated Reporting (IR)”, Minutiello, 98p.; 2025

  9. P. Cician; A. Cupak; P. Fessler; D. Kanncs, 2022; https://doi.org/10.48550/arXiv.2206.14548

  10. The role of investment beliefs and heuristics in corporate valuation, Magnus Jansson, Lana Sabelfeld, Sakarias Einar Sefik Bank, 2025, https://doi.org/10.1108/QRFM-08-2023-0200

  11. The Impact of ESG Management on Investment Decision: Institutional Investors’ Perceptions of Country‑Specific ESG Criteria, Park & Jang, International Journal of Financial Studies, Volume 9, Issue 3 (2021), DOI: [10.3390/ijfs9030048]

  12. Understanding ESG Scores and Firm Performance: Are High‑Performing Firms E, S, and G‑Balanced? Lee, Raschke & Krishen, Technological Forecasting and Social Change, Volume 195 (2023), DOI: [10.1016/j.techfore.2023.122779]

  13. The Impact of ESG Practices in Industry with a Focus on Carbon Emissions: Insights and Future Perspectives, Baratta, Cimino, Longo, Solina & Verteramo (2023), Sustainability (Vol. 15, No. 8), DOI: 10.3390/su15086685

  14. The Effects of Environmental, Social and Governance Disclosures and Performance on Firm Value: A Review of the Literature in Accounting and Finance, Brooks & Oikonomou (2018), The British Accounting Review (Vol. 50, Issue 1), DOI: 10.1016/j.bar.2017.11.005

  15. Scoring Environment Pillar in Environmental, Social, and Governance (ESG) Assessment, Senadheera et al. (2021), Sustainable Environment (Vol. 7, No. 1), DOI: 10.1080/27658511.2021.1960097

  16. A Review on ESG Investing: Investors' Expectations, Beliefs, and Perceptions, Kräussl (2024), Journal of Economic Surveys, DOI: 10.1111/joes.12599

  17. Factors Associated With ESG Investment Attitude, Dinh et al. (2025), Corporate Finance Review, DOI: 10.1002/cfp2.1201

  18. A Study on the Mechanism of ESG's Impact on Corporate Value and Innovation, Jin (2023), Sustainability (MDPI), DOI: 10.3390/su1508442

  19. The Effect of Foreign Investors on ESG Investment Efficiency, Kim (2025), Sustainability (MDPI), https://doi.org/10.3390/su17052267

• Articles

  ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐԻ ԴԵՐԸ ԱԿՈՒԼՏՈՒՐԱՑԻՈՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿԱՆԽՈՐՈՇՄԱՆ ՄԵՋ

  Ջորջ Ղարիբյան

  Դիտել PDF-ը Հոդվածի նախադիտում

  Աբստրակտ

  Ընտանեկան միջավայրը, մասնավորապես ընտանեկան դինամիկան, կարևոր դեր է խաղում անհատների ինքնագիտակցության ձևավորման գործում, որն էլ իր հերթին ազդում է նրանց էթնիկ ինքնության զարգացման վրա: Էթնիկ ինքնությունը կարող է ազդել այն բանի վրա, թե ինչպես են ներգաղթյալները ընկալում ինչպես իրենց ժառանգական մշակույթը, այնպես էլ ընդունող մշակույթը: Եթե անհատները դրականորեն են վերաբերվում իրենց ընտանիքին, ապա նրանք ավելի հավանական է, որ կգնահատեն իրենց ընտանեկան մշակույթը, մինչդեռ ընտանեկան բացասական փորձառությունները կարող են հանգեցնել իրենց ընտանեկան մշակույթի մերժմանը: Այս ընտանեկան փորձառությունները կարող են նաև ազդել ընտանիքից դուրս միջանձնային հարաբերությունների վրա: Սեփական մշակույթի հետ դրական նույնականացումը հաճախ կապված է այլ մշակույթների հետ ավելի դրական փոխազդեցությունների հետ: Այս ուսումնասիրությունը վերանայում է ընտանեկան միջավայրի և կուլտուրայի վերաբերյալ առաջնային արխիվային տվյալները՝ տրամադրելով արդյունքների վերաիմաստավորում թարմացված գրականության վերանայման տեսանկյունից: Առաջ է քաշվում վարկած, որ ընտանեկան միջավայրը կարող է ազդել կուլտուրայի ռազմավարությունների վրա այնպես, որ ավելի դրական փորձառությունները հանգեցնեն ավելի դրական կուլտուրայի ռազմավարությունների, և հակառակը, բացասական փորձառությունները կարող են հանգեցնել ավելի բացասական կուլտուրայի փորձառությունների: Տվյալների վերլուծությունը մասամբ հաստատում է այս վարկածները՝ ցույց տալով, որ մասնակիցները, ովքեր հայտնել են իրենց ընտանիքի հետ ավելի կոնֆլիկտային փորձառությունների մասին, հակված են մերժել իրենց ընտանեկան ժառանգական մշակույթը և ընդունել ավելի սթրեսային կուլտուրայի ռազմավարություններ, ինչպիսին է մարգինալացման ռազմավարությունը: Այնուամենայնիվ, դրական ընտանեկան միջավայրը կուլտուրացման ռազմավարությունների նշանակալի կանխատեսող գործոն չէր։ Բացի այդ, ԱՄՆ-ում բնակվելու տարիքը և տարիները դիտարկվել են որպես վերահսկիչ փոփոխականներ։ Քննարկումը ուսումնասիրում է արդյունքների հետևանքները անհատական ​​և ընտանեկան թերապիայի ոլորտներում։

  Հղումներ

  1. Bekteshi, V., & Kang, S. W. (2020). Contextualizing acculturative stress among Latino immigrants in the United States: A systematic review. Ethnicity & health, 25(6), 897-914. https://doi.org/10.1080/13557858.2018.1469733

  2. Berry, J. (1997). Immigration, acculturation, and adaptation. Applied Psychology: An International Review, 46(1), 5-34. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.1997.tb01087.x

  3. Berry, J. W. (2006). Contexts of acculturation. The Cambridge handbook of acculturation psychology, 27(42), 328-336.

  4. Brown, R. (2020). The social identity approach: Appraising the Tajfellian legacy. British Journal of Social Psychology, 59(1), 5-25. https://doi.org/10.1111/bjso.12349

  5. Cabassa, L. J. (2003). Measuring acculturation: Where we are and where we need to go. Hispanic journal of behavioral sciences, 25(2), 127-146. https://doi.org/10.1177/0739986303025002001

  6. Cano, M. Á., Castillo, L. G., Castro, Y., de Dios, M. A., & Roncancio, A. M. (2014). Acculturative stress and depressive symptomatology among Mexican and Mexican American students in the US: Examining associations with cultural incongruity and intragroup marginalization. International Journal for the Advancement of Counselling, 36, 136-149. https://doi.org/10.1007/s10447-013-9196-6

  7. Choi, Y., Tan, K. P. H., Yasui, M., & Hahm, H. C. (2016). Advancing understanding of acculturation for adolescents of Asian immigrants: Person-oriented analysis of acculturation strategy among Korean American youth. Journal of youth and adolescence, 45, 1380-1395.

  8. Choy, B., Arunachalam, K., Gupta, S., Taylor, M., & Lee, A. (2021). Systematic review: Acculturation strategies and their impact on the mental health of migrant populations. Public Health in Practice, 2, 100069. https://doi.org/10.1016/j.puhip.2020.100069

  9. Çimşir, E., & Kaynakçı, F. Z. Ü. (2024). Acculturative stress and depressive symptoms among international university students: A meta-analytic investigation. International Journal of Intercultural Relations, 102, 102041. https://doi.org:10.1016/j.ijintrel.2024.102041

  10. Ferenczi, N., Marshall, T. C., & Bejanyan, K. (2015). The protective and detrimental effects of self-construal on perceived rejection from heritage culture members. Frontiers in psychology, 6, 100. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.00100

  11. Goldenberg, H., & Goldenberg, I. (2013). Family therapy: An overview (8th ed.). Brooks/Cole, Cengage Learning.

  12. Gonzalez-Guarda, R. M., Stafford, A. M., Nagy, G. A., Befus, D. R., & Conklin, J. L. (2021). A systematic review of physical health consequences and acculturation stress among Latinx individuals in the United States. Biological Research for Nursing, 23(3), 362-374. https://doi.org/10.1177/1099800420968889

  13. Harris, K. M., & Chen, P. (2023). The acculturation gap of parent–child relationships in immigrant families: A national study. Family relations, 72(4), 1748-1772. https://doi.org/10.1111/fare.12760

  14. Marcia, J. (2002). Identity and psychosocial development in adulthood. Identity: An International Journal of Theory and Research, 2(1), 7–28.

  15. Martinez, S., Torres, V., Wallace White, L., Medrano, C. I., Robledo, A. L., & Hernandez, E. (2012). The influence of family dynamics on ethnic identity among adult Latinas. Journal of Adult Development, 19, 190-200. https://doi.org/10.1007/s10804-012-9146-2

  16. Moos, R., Moos, B. (1994). Family environment scale manual (3rd ed.). Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press.

  17. Phinney, J. (1990). Ethnic identity in adolescents and adults: Review of research. Psychological Bulletin, 108(3), 499-514. https://doi.org/10.1037/0033-2909.108.3.499

  18. Phinney, J. S., & Ong, A. D. (2007). Conceptualization and measurement of ethnic identity: Current status and future directions. Journal of counseling Psychology, 54(3), 271. https://doi.org/10.1037/0022-0167.54.3.271

  19. Rosenthal, D., & Feldman, S. (1992). The Relationship between parenting behaviour and ethnic identity in Chinese-American and Chinese-Australian adolescents. International Journal of Psychology, 27(1), 19. https://doi.org/10.1080/00207599208246863

  20. Ryder, A. G., Alden, L. E., & Paulhus, D. L. (2000). Is acculturation unidimensional or bidimensional? A head-to-head comparison in the prediction of personality, self-identity, and adjustment. Journal of personality and social psychology, 79(1), 49. https://doi.org/10.1037/0022-3514.79.1.49

  21. Sabatier, C. (2008). Ethnic and national identity among second-generation immigrant adolescents in France: The role of social context and family. Journal of adolescence, 31(2), 185-205. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2007.08.001

  22. Santisteban, D. A., Mena, M. P., & Abalo, C. (2013). Bridging diversity and family systems: Culturally informed and flexible family-based treatment for Hispanic adolescents. Couple and Family Psychology: Research and Practice, 2(4), 246. https://doi.org/10.1037/cfp0000013

  23. Schwartz, S. J., Unger, J. B., Zamboanga, B. L., & Szapocznik, J. (2010). Rethinking the concept of acculturation: implications for theory and research. American psychologist, 65(4), 237. https://doi.org/10.1037/a0019330

  24. Tajfel, H. (1981). Human groups and social categories. New York: Cambridge University Press.

• Articles

  ՀՈՒՄԱՆԻՏԱՐ ՄԱՍՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ՍՈՎՈՐՈՂ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՊՐՈՖԻԼՆԵՐԸ․ ԿԼԱՍՏԵՐԱՅԻՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

  Վիոլետա Մոսինյան—Մեյեր, Հրանտ Ավանեսյան

  Դիտել PDF-ը Հոդվածի նախադիտում

  Աբստրակտ

  Այս ուսումնասիրության մեջ մենք սահմանում ենք Հայաստանի և Գերմանիայի հումանիտար գիտությունների (ՀԳ) ուսանողների հոգեբանական պրոֆիլները (ՀՊ): Այս աշխատանքի նպատակն է էմպիրիկ կերպով բացահայտել կայուն կլաստերներ, որոնք տարբերվում են ուսանողների անհանգստության աստիճանով, ինքնագնահատականով և մոտիվացիայով: Ուսումնասիրության վարկածն այն է, որ ՀԳ-ների հայկական և գերմանական նմուշներում կան կլաստերներ, որոնք տարբերվում են հուզական ֆոնի կայունությամբ, արտահայտված անհանգստությամբ և մոտիվացիոն տեսակներով: Ուսումնասիրությանը մասնակցել է 600 ՀԳ (300-ը Հայաստանից, 300-ը Գերմանիայից). Հայաստանում միջին տարիքը 23 տարեկան էր, Գերմանիայում՝ 32 տարեկան: Օգտագործվել են STAI-ն, Բուդասսիի և Գորդեևայի և Օսին Ե.Ն.-ի ակադեմիական մոտիվացիայի տեխնիկան: Տվյալները մշակվել են կորելյացիայի, վարիացիոնության և կլաստերային վերլուծության մեթոդներով: Ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տվել, որ Հայաստանի ՀԳ-ները գերակշռում են անհանգստության բարձր մակարդակով, մինչդեռ Գերմանիայի ՀԳ-ները ավելի շատ բնութագրվում են արտաքին մոտիվացիայով: Կլաստերային վերլուծությունը բացահայտել է չորս կայուն ՀՊ՝ հուզականորեն կայուն, ճկուն մոտիվացված, անհանգստորեն կախված և անորոշորեն հակասական: Արդյունքները հաստատում են անհանգստության, ինքնագնահատականի և մոտիվացիայի միջև կապը, ինչպես նաև ներքին մոտիվացիայի կարևորությունը ՍՀՖ-ին հաջողությամբ ադապտացիայի համար։

  Հղումներ

  1. Antoshkina E. A., Pozdnyakov G. V. Sovremennye podkhody k izucheniyu psikhologicheskogo profilya studenta // Upravlenie obrazovaniem: teoriya i praktika / Education Management Review. – 2025. – T. 15. – № 2-2. – S. 227–236. – DOI 10.25726/g9123-2791-4627-y. – EDN WVRWLA. – URL: https://cyberleninka.ru/article/n/sovremennye-podhody-k-izucheniyu-psihologicheskogo-profilya-studenta/viewer (data obrashcheniya: 11.10.2025).

  2. Borodovitsyna T. O. Osobennosti psikhologicheskogo blagopoluchiya studentov razlichnykh profiley podgotovki // Mir nauki. Pedagogika i psikhologiya / World of Science. Pedagogy and Psychology. – 2020. – T. 8. – № 4. – URL: https://mir-nauki.com/PDF/45PSMN420.pdf (data obrashcheniya: 11.10.2025). – ISSN 2658-6282.

  3. Grishina A. V., Koscova M. V. Vzaimosvyaz psikhologicheskikh granits i samootsenki u studentov gumanitarnogo profilya // Uchenye zapiski. Elektronnyy nauchnyy zhurnal Kurskogo gosudarstvennogo universiteta. – 2023. – № 4 (68). – S. 298–312. – URL: https://api-mag.kursksu.ru/api/v1/get_pdf/4886 (data obrashcheniya: 13.10.2025).

  4. Fedoseeva T. E., Okhrimchuk Ya. A., Solodova S. D. Lichnostnye osobennosti studentov psikhologicheskogo i pedagogicheskogo profiley podgotovki // Vestnik Mininskogo universiteta. – 2025. – Vyp. 86. Ch. 3. – S. 376–379.

  5. Gordeeva T. O., Nechaeva D. M., Sychev O. A. Istochniki motivatsii i akademicheskikh dostizheniy studentov: rol roditelskogo kontrolya i podderzhki avtonomii // Vestnik Moskovskogo universiteta. Seriya 14. Psikhologiya. – 2024. – T. 47. – № 3. – S. 33–55. – DOI 10.11621/LPJ-24-28. – URL: https://www.researchgate.net/publication/384163866 (data obrashcheniya: 17.10.2025).

  6. Achuodho H. O., Berki T., Piko B. F. A cluster analysis of identity processing styles and educational and psychological variables among TVET students in the Nyanza region of Kenya. Education Sciences. 2025. Vol. 15, № 2. Article 135. DOI: 10.3390/educsci15020135.

  7. Liu F., Yang D., Liu Y., Zhang Q., Chen S., Li W., Ren J., Tian X., Wang X. Use of latent profile analysis and k-means clustering to identify student anxiety profiles. BMC Psychiatry. 2022. Vol. 22. Article 12. DOI: 10.1186/s12888-021-03648-7.

  8. Méndez I., Ruiz-Esteban C., Martínez-Ramón J. P., García-Fernández J. M. Profiles of intrinsic motivation and motivational learning strategies in Spanish university students. Current Psychology. 2025. Vol. 44. pp. 4649–4657. DOI: 10.1007/s12144-025-07502-x.

  9. Spielberger Ch. D. Metodika issledovaniya trevozhnosti Ch. D. Spielbergera (STAI) // Psikhologicheskie testy onlayn. – URL: https://psytests.org/anxiety/stai.html (data obrashcheniya: 11.11.2025).

  10. Budassi S. A. Metodika opredeleniya samootsenki lichnosti [Elektronnyy resurs].–URL: https://kogpk.ru/f/test_opredeleniya_samoocenki_metodika_budassi.pdf (data obrashcheniya: 16.10.2025).

  11. Gordeeva T. O., Sychev O. A., Osin E. N. Shkala uchebnoy motivatsii studentov (AMS): razrabotka i approbatsiya metodiki // Natsionalnyy issledovatelskiy universitet “Vysshaya shkola ekonomiki”. – 2010. – URL: https://publications.hse.ru/pubs/share/folder/y93jdtmioo/122549995.pdf (data obrashcheniya: 17.10.2025).

• Articles

  ՁԵՌԱԳՐԻ ՖՈՐՄԱԼԻԶԱՑՎԱԾ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՐՊԵՍ ԴԱՏԱԿԱՆ ​​ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ԳՈՐԾԻՔ

  Յուրիյ Չեռնով, Ռուբեն Աղուզումցյան

  Դիտել PDF-ը Հոդվածի նախադիտում

  Աբստրակտ

  Դատաբժշկական հոգեբանական գնահատումը պահանջում է համապարփակ, գիտականորեն հիմնավորված մոտեցում, որը կարող է արտացոլել ինչպես բացահայտ վարքագիծը, այնպես էլ անուղղակի հոգեբանական դինամիկան: Այս հոդվածը ուսումնասիրում է ֆորմալացված ձեռագրի վերլուծության դերը որպես կառուցվածքային պրոյեկտիվ մեթոդ, որը լրացնում է բազմամոդալ դատաբժշկական շրջանակի ավանդական գործիքները: Մոտեցումը հիմնված է ստանդարտացված սահմանումների, չափելի ձեռագրի պարամետրերի և վիճակագրական մոդելավորման վրա՝ դիտարկելի շարժիչ օրինաչափությունները հոգեբանորեն նշանակալից ցուցանիշների վերածելու համար:
  Կենտրոնանալով չափելի կամ առնվազն քանակապես գնահատված ձեռագրի առանձնահատկությունների վրա, ինչպիսիք են տարածական դասավորությունը, ճնշումը, արագությունը, ձևը, ռիթմը և փոփոխականությունը, մեթոդը հնարավորություն է տալիս մուտք գործել անուղղակի հուզական և ճանաչողական դինամիկայի, որոնք հաճախ անհասանելի են ինքնագնահատման կամ կառուցվածքային թեստավորման միջոցով: Դրա աննկատ և բնական բնույթը այն դարձնում է հատկապես արդյունավետ դատաբժշկական համատեքստերում, որտեղ քննվողները կարող են գիտակցաբար փորձել կարգավորել կամ աղավաղել ինքնաներկայացումը:
  Չնայած էմպիրիկ վավերացումը մնում է շարունակական գործընթաց, յուրաքանչյուր կիրառություն նպաստում է մոդելի հուսալիության կատարելագործմանը և հաստատմանը: Դեպքերի վրա հիմնված վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ ձեռագրի ցուցանիշները կարող են իմաստալից կերպով համապատասխանել փորձագիտական ​​հոգեբանական դատողություններին և վարքային դիտարկումներին, մինչդեռ պատահական անհամապատասխանությունները օգնում են կատարելագործել մեկնաբանությունը և խթանել ախտորոշիչ զգուշությունը: Մեթոդաբանական եռանկյունացման միջոցով այս մոտեցումը նպաստում է անուղղակի և բացահայտ տվյալների ինտեգրմանը՝ բարձրացնելով դատաբժշկական եզրակացությունների խորությունն ու օբյեկտիվությունը։
  Ձեռագրի ֆորմալացված վերլուծությունը, երբ կիրառվում է բազմամեթոդային նախագծման շրջանակներում, աջակցվում է արհեստական ​​բանականության մեթոդներով և մեկնաբանվում է որակավորված մասնագետների կողմից, առաջարկում է անհատականության կառուցվածքի և վարքագծի կարգավորման վերաբերյալ լրացուցիչ պատկերացում։ Դրա համակարգված և թափանցիկ կիրառումը ամրապնդում է փորձագիտական ​​հոգեբանական գնահատումների գիտական ​​վավերականությունը և իրավական պաշտպանվածությունը՝ նպաստելով ավելի համապարփակ և հավաստի դատաբժշկական գնահատումների։

  Հղումներ

  1. Howitt, D. (2018). Introduction to Forensic and Criminal Psychology (6th ed.). Harlow: Pearson.

  2. Aghuzumtsyan, R.V., Shahverdyan, G.D., Mamyan, T.S., Hambardzumyan M.V., & Gabrielyan, A.K. (2023). Systemic Features of Forensic and Legal Psychological Expertise. In Handwriting Research: Forensics & Legal. Chernov, Y., Nauer, MA (eds.) (pp. 109–130). Zurich: IHS Books. https://doi.org/10.61246/ihs2/ra105126

  3. Aghuzumtsyan, R., & Shahverdyan, G. (2021). Specifics of Forensic Psychology Analysis of Psychological Abuse. Theory and Practice of Forensic Science and Criminalistics, 24(2), 77-91. https://doi.org/10.32353/khrife.2.2021.05

  4. Aghuzumtsyan R. V. (2023, April 13-14). Ways to improve the effectiveness of forensic-psychological expertise. Materials of the 5th International Scientific and Practical Conference dedicated to the 100th anniversary of Professor G.L. Granovsky, Russian State University of Justice, Moscow.

  5. Flick, U. (1992). Triangulation revisited: Strategy of validation or alternative? Journal for the Theory of Social Behaviour, 22(2), 175–197. https://doi.org/10.1111/j.1468-5914.1992.tb00215.x.

  6. Frank, L. K. (1939). Projective Methods for the Study of Personality, The Journal of Psychology: Interdisciplinary and Applied, 8, 2, 389-413. https://doi.org/10.1080/00223980.1939.9917671

  7. Chernov, Y. G. (2021). Komp'yuternyye metody analiza pocherka. Tsyurikh: IHS Books(In Russian)

  8. Chernov, Y. (2023). Psychometric Modeling of Handwriting as a Nonverbal Assessment Instrument and Its Properties. In Quantitative Psychology. IMPS 2022. Wiberg, M., Molenaar, D., González, J., Kim, JS., Hwang, H. (eds) (Vol. 422, pp. 347–355). Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-27781-8_30.

  9. Chernov, Y. (2018). Formal Validation of Handwriting Analysis. In Handwriting Research. Validation & Quality. Chernov, Y., Nauer, MA (eds.) (pp. 37–68). Zurich: IHS Books.

  10. Gagiu, D., & Sendrescu, D. (2025). Detection of Personality Traits Using Handwriting and Deep Learning, Appl. Sci., 15, 2154. https://doi.org/10.3390/app15042154.

  11. Gavrilescu, M., & Vizireanu, N. (2018). Predicting the Big Five personality traits from handwriting, J Image Video Proc., 57. https://doi.org/10.1186/s13640-018-0297-3

  12. Chernov, Y., Aghuzumtsyan, R., & Hambardzumyan, M. (2025). Integrated expertise in legal psychology with the use of handwritten document analysis. Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego (New Criminal Law Codification), 74. https://doi.org/67–90. 10.19195/2084-5065.74.6.

  13. Eysenck, H. J., & Eysenck, S. B. G. (1975). Manual of the Eysenck Personality Questionnaire (junior and adult). London: Hodder and Stoughton.

  14. Buss, A. H., & Perry M. P. (1992). The Aggression Questionnaire, Journal of Personality and Social Psychology, 63, 452-459. https://doi.org/10.1037//0022-3514.63.3.452.

  15. Schmieshek, H., (1970). Fragebogen zur Ermittlung akzentuierter Persönlichkeiten. Psychiatrie, Neurologie und medizinische Psychologie, 22, 10, 378–381.

  16. Chernov, Y., & Caspers, C. (2020). Formalized Computer-Aided Handwriting Psychology: Validation and Integration into Psychological Assessment. MDPI. Behavioral Sciences, 10(1), 27. https://doi.org/10.3390/bs10010027.

  17. Costa, P.T., & McCrae, R.R. (1992). Revised NEO Personality Inventory (NEO-PI-R) and NEO Five-Factor Inventory (NEO-FFI) manual. Odessa, FL: Psychological Assessment Resources.

  18. Cattell, R. B., Cattell, A. K., & Cattell, H. E. P. (1993). 16PF Fifth Edition Questionnaire. Champaign, IL, IPAT.

  19. Schwartz, S. H., & Cieciuch, J. (2022). Measuring the refined theory of individual values in 49 cultural groups: Psychometrics of the revised Portrait Value Questionnaire. Assessment, 29(5), 1005–1019 https://doi.org/10.1177/1073191121998760

  20. Bar-On, R. (2004). The Bar-On Emotional Quotient Inventory (EQ-i): rationale, description, and summary of psychometric properties. In G. Geher (Ed.), Measuring Emotional Intelligence: Common Ground and Controversy (pp. 111-142). Hauppauge, NY: Nova Science Publishers.

  21. Chernov, Y. (2023). Handwriting Markers for the Onset of Alzheimer’s Disease. Current Alzheimer Research, 20(11), 791–801. https://doi.org/10.2174/0115672050299338240222051023.

  22. Chernov Y.G., Zholdasova Zh.A. Markers of Alzheimer’s disease in handwriting. Russian neurological journal. 2021;26(6):16-28. (In Russ.)https://doi.org/10.30629/2658-7947-2021-26-6-16-28.